મારું ચાલે તો શબ્દોને બદલે ,
૦ થી ૯ ની જ દુનિયા  બનાવી દ​ઊં.

ખાલી ખાલી લખ​વું ને બોલ​વું,
આંકડાની માયાજાળમાં,માયાનગરી જ એક રચી કેમ ન દ​ઊં.!!?

તું જ કહે કે આંકડા જ ચાલે છે ને ?,
તો થોડા આંકડાવેરી ને હજુરીયા તારી પાછળ ઉભા કરી દ​ઊં!

જીહજુરીયાની ક્યાં કમી રહી છે ક્યારેય​,
તું કહે તો ખાલી ચેકબુક રાખી બાકીની બુક્સ ફેરીયા ને કેમ ન વેંચી દ​ઊં !!?

કારભાર કેટલોય કર્યો આ જીવન નાં સર​વૈયામાં તું જુવે છે ને?
બસ, ખાલી આંકડાઓ જ કેમ વધે છે,લાગણીના પાકા સરવૈયામાં ખોલી ને જ્યાં જોવું ?

ખરીદનાર તો છું, તો વેંચાનાર ની ક્યા કમી જ છે !!?
તો કેમ ન આંકડા બધા જ નાં ખેલી લ​ઊં !!??
**બ્રિન્દા**

માયા - ઝંઝાળ ને - ઝાંઝ​વામાં ફરું ,
જાણે, મ્રુગજળની દોડમાં કેવી કેવી ગાથા કરું ?

સંસાર - ચક્ર -ને અંતે અંત ને ગ્રહું ,
જાણે, શ્વાસ - લય​- ને પ્રેમ ને તોયે સ્મરું ,

દોડું - થોભું - ને કાયમ અનુસરું,
જાણે , પળપળ જન્મું- મરું- ને ત્યાગું ,

ખરીદું, ધારણ કરું- ને છેલ્લે વહેચું,
જાણે પોતાપણું- સ્વ - ને નિજ ને ઓગાળું,

જણું, ફરી ફરી ને - જણું ને છોડું,
જાણે, પ્રેમ્- લાગણી ને પોષુંને સંકેલું ,

સ્નેહ - કરુણા ને ગ્રાહી ને નફરત ને છોડું,
ધ્રૂણા ને તેથી સ્નેહ કરુણા માં કેમ ન સંકેલું ,

સહેલું, તુર્ત જ​- ખરીદ​વું, બીકાવ છે દરેક અંતે તો ,
જાણે છે તું કે, જણવું, પાળ​વું, અનેપોષ​વું  હંમેશા છે ,તે બહુ અઘરું !

**બ્રિંદા**

Brinda Mankad

 શબ્દોનાં વ્યાપ નો ભાર એટલો ભારે લાગે છે હ​વે ,
કે,  કદાચ ક કે ખ - જ્ઞ ,
એક જ શબ્દ માં જીવન લખીશ ,તો ચાલશે હ​વે ,

શબ્દોનાં અર્થ ડિક્ષનેરી બહારનાં છે હ​વે ,
ભાષાઓ દુનિયાની બહારની સાવ છે હ​વે ,

શબ્દો પસ્તીનાં ભાવથી વેંચાય છે હ​વે,
વાપરો...વાપરો...ક્યાં મારે વ્યાજ એનું ભર​વાનું છે હ​વે ,

શબ્દો નાં શ્વાસ ખુટે ને લાગણીઓ સાવ જ ખુટે હ​વે,
તો પણ​, ખોબલે ખોબલે વગોવો ને વાગોળો હ​વે ,

શબ્દો બોલે ને મૌન પણ બોલે છે ,લ્યો, હ​વે તો....
બન્ને બરાબર સમાનરુપે તોલી ને સામે અપાય છે હ​વે !!
**બ્રિંદા**

રોજ એની છાતી એ ફુટતા રતુંબડા ટહુકા એવા તો  વસંતના.
ધબકતા ટહુકાને રતુંબડી તર્જની એ પકડી એ રેલાવે સુર વસંત ના.

 લાલધુમ્મ   લોહી બની ને તોફાન એની છાતીમાં હિલ્લોળા લે,
તેના ગુલ્લાબી વાયરામા સપના નાં એ હોડકાઓ ભરે વસંતનાં.

આંખ્યું ના ટશ્યાં લાલઘુમ્મ ,ને તોયે   કેટ્કેટ્લુ ય મરકે,
ને ગુલ્લાબી તેના આ બાગમાં જાણે કેટલાય ચાતકો ઉડે વસંતમાં.

સધસ્નાતા એ આજ ને જલયુક્ત કેશ ની ફોરમ જાણે છે શ્વાસ​ વસંતનાં,
પિન્ડમાં લ​ઈ ધબકતું ચોમાસું  એ ચાલે ન​વોઢા  સમ  વસંતમાં.

એનું જાણે "સમસ્ત​" ક​ઈ છે જ નહિં આ  વસંતમાં,
છતાંય જાણે તે જ " સમસ્ત " છે આ આખ્ખાય વસંત માં.!
**બ્રિન્દા**

તે પૂછ્યું , "બોલ , એ વેદના  છે કે નહીં ?
આ આંખો માં મદ ને હોઠો પર સ્મિત ,સખી ,
પણ એ મદિલા નયનો માં વેદના છે કે નહિ ?"

ને મેં કહ્યું ,
વેદના એ -પ્રેમ નું સંતાન છે ઔનારસ !
પ્રથમ પગથીયું ,જિંદગી  તાવવા નું !
જિંદગી નું તાપણું , પ્રેમ ની જ્વાલા નું દાજાતું આલિંગન !

તપ થી પણ ઉચેરો એનો તાપ !
ને જપ થી લાખેણો એનો જાપ  !
લાખ ચૌરાસી કરી જાપો તોયે કશેક ખૂટી જાય શ્વાસો !

જીંદગી ના "એ " અંતિમ પર પહોચવા મથતું એ ઝાંઝવું !
તો બોલ તું જ હવે એ વેદના છે કે નહિ ?
મારો પ્રેમ એ જ વેદના કે નહિ ?
**બ્રિન્દા **

મને ખબર છે ,
કાલે તું જ આટલું જ તીવ્ર  લખીશ ,
એક હાથે ચશ્માં ઠીક કરી ,
તારી  બુઢ્ઢી સ્મૃતિઓ સફેદ વાળ માં સંકોરી ને ,
કસી કસી ને કેટલુંય યાદ કરીને ,
તું મલકાઈ  ને પણ તીવ્ર લખીશ !

મને ખબર છે
તને મને ગુમાવ્યા ની પીડા નો ચમકારો ,
વાસમો લાગ્યો તો હશે જ ,
તારા રોમે રોમે માં વસતા ,
મારા ગુલાબો ને પંપાળી ને ,
સુંઘી સુંઘી ને તેમાં ,
લગભગ ભાન ગુમાવી ને ,
તું બેભાન લખીશ !

મને ખબર છે ,
ધ્યાન બેધ્યાન નથી હોતું  પ્રેમ માં ,
કદાચ એ જીવતો નથી ને મરતોય નથી ,
માણસ સતત જીવતા હોવા ના ભ્રમ માં ,
તેમ તું  પણ મારા હોવા ના સ્વપ્ન માં રાચતા રાચતા ,
દિવાસ્વપ્નો વિષે આગ ઝરતું લખીશ !

મને ખબર છે ,
વાહ , વ્હાલ , વ્યથા ને સુરજ ,ચાંદ નો
તને કંઈ ફેર નથી પડતો ,
પણ , તારા પડછાયા માં સંતાયેલી
મારી સ્મૃતિઓ ને ,ગળે  વળગાડી ને
પણ , તું રોતા રોતા
વિજોગણ   બની ને તું લખીશ !

મને ખબર છે ,
આખરે તું મારા વિષે જ લખીશ !
**બ્રિન્દા **

કહું  તને ગુજરાત  નાથ !!?
અરે ગુજરાતણ ,તો સાંભળ,
જરા મારા દિલ નો સાદ કે
તું જ તો ગુજરાત ની નાથ !!

ખેતર થી ફળી  ને,
ફળી  થી ચુલા ની તાવડી ,
તાવડી થી શાળા ની પાટલી ,
અનેક સીમાઓ તે વિસ્તારી !

તો  યે એક ઘૂંઘટ ,
છુંદણાં શણગારેલ બે હાથથી
ગરવી વાવ ના પાણી,
સીંચતા  કેટલી યે  મજલો  કાપી  !

અચરજ  કે, કેટલાય સાવજ
કોખે થી ઉછેર્યા  તે ,
એ જ તારા રંગ ભરેલા બલોયા ને
એ જ  તારી  સતરંગી ઓઢણી !

સાવજ ની ડણક જેવી વાણી ,
છતાંયે હૃદયે  તો સંતવાણી ,
જીવતર કેવા ને કેટલાય
તે શણગાર્યા રંગીલા દલડા થી !

કહું  તને નાથ ??
બસ, તું જ છો તારણહાર !!
દિલ થી તારા આશિષ હો કે
ગુજરાત નો રહે સદા જયજયકાર !
**બ્રિન્દા **

ગઝલ ના રસિકો નું પોતીકું ઘર છે ,
કવિતા બધાની આ પાના ઉપર છે .

ગઝલ પોતે ક્યાં રસિક હોય છે ક્યારેય ,
તે તો હ્રદય ના ઘૂંટાયેલા લાલચટ્ટક
લોહી જેમ
આંખોમાં વહે છે ,
જે બીજાની આંખો ના
પાના ઉપર છપાય છે ....

ગઝલ ગાઈને પણ  કોઈ ક્યાં ધરાય છે ક્યારેય ,
તે તો ઉસ્શ્વાસ માં ભળી ને
રસભીની સુગંધ હવામાં જીવન ઘોળે  છે .....
જે બીજા નો જીવ  બને છે ...

ગઝલ રસિકોનું પોતીકું એક માત્ર ,
પ્રેમ નું જીવન છે ,
અરે, એક માત્ર જીવન છે ,
એવો પ્રેમ જે , મૃત્યુ ને ઓળંગી ને ,
જે આકાશ પર અદ્રશ્ય અક્ષરો માં લખાય છે .
**બ્રિન્દા **

फिर शब्द नहीं रहेते ,
शब्द तैरते है पर ,
लैब पे आने जरुरी नहीं बनाते !
जब हम साथ होते है अपनो के पास ,
तो शब्द के मायने नहीं रहेते !

दूरियाँ बनाती है कहानियां ,
और बिछड़ने पे कवितायेँ  ,
जब आँखे मिलती है
लब हसते है और चार हाथ मिलते है
तो शब्द के मायने बदलते है !

जब सिर्फ शब्द रहेते है ,
तो वो सिर्फ जैसे किताबो में रहेते है ,
एक सलीके से छपे ,चमकते इश्तिहार जैसे ,
कागज़ के साथ चिपका शब्द ,
पर उसका कागज़ के साथ कोई जज्ज्बाती मायने नहीं रहेते !

और वो शब्द शब्द नहीं रहेते !! कभी नहीं !!!
**ब्रिंदा **

ચિત્કાર એટલે ,
જે ક્યારે ય હોઠ ની સીમા ઓળંગતો નથી ,
જે કહેવાતા " મન " માંથી પ્રસવ પામે છે .

પ્રથમ પ્રેમ ના વિરહ  નો ,
પ્રથમ તસોતસ ચુંબન નો ,
કે પ્રથમ સામીપ્ય નો ,
કે પ્રથમ પ્રસવ  પીડા નો
કે મૃત્યુ ની સીમા પર ઉભા રહી ને
કરેલો ચિત્કાર !!

એ દર્દ ની અંતિમ સીમા છે ,
જે ક્યારેય સીમા તોડતું નથી ,
જે અસીમ છે ,
જે અજેય છે ,
જે  અભેદ છે ,
એ ચિત્કાર છે .

જે શારીરિક -માનસિક
દરેક સીમાડા તોડે છે ,
બાહ્ય દુનિયા શાંત રાખી ,
અન્તર ને પ્રજ્જવલિત કરે ,
જીવન ને દૈદીપ્યમાન કરે ,
એ આત્મજ્યોતિ ચિત્કાર છે .
**બ્રિન્દા **

**આમ  તો  આરામ  ખુરશીમાં કે
પલંગ માં આડા પડીને વાંચતા ,
તારી રાહ જોઉં એમ બને ,
ને ગુહકાર્ય જાદુ થી થતું એવું પણ લાગે,
એમ જ જાદુ થી ક્યારેક તને જડું તો મને કહેજે !

મારા અવળચંડા મગજમાં ઉઠતા સવાલોના
ઘેઘુર ઝાડ ને શબ્દોના
"ફૂલ ને પાંદડા " રૂપે  ખંખેરતા ,
સફેદ કાગળ ઉપર જવલ્લે જ ઝીલું એવું બને ,
તેજ શુભ્ર રોજનીશી માં ઘેઘુર ઊંઘેલી તને
"હું " મળું તો મને કહેજે !!

આસમાન ના આસમાની રંગોને પહેરતા ને
તારાઓ ને તાજ રૂપે વાળમાં સજાવતા ,
સપનાને  ક્યારેક સૃષ્ટિ રૂપ આપું એવું  બને ,
તારા સપનાની વાટે તને ઓચિંતી
"હું " મળું તો મને કહેજે !!

એય , જરા જો ને ,
તને જડું તો કહેજે ,
જરા ,આડે હાથે મુકાઈ ગઈ છું ,
"હું " મળું તો મને કહેજે !!!!!
**બ્રિન્દા **

कभी नाम बदल के देखलो जाना ,
जब भी किसी और का नाम हो तुम्हारे जैसा ,
         बड़ी तकलीफ होती है जाना !!

कभी सोचा है तुमने की ,नाम में क्या रखा है जाना ?
नाम एक खुशबु की तरह फैलता है दिलो -दिमाग में जाना ,
        और सांसे रुक सी जाती है जाना !!

अजनबी भले हो , वो नाम वाला फिर भी जाना ,
नजरमे वो तेरी सूरत- सी बना लेता है ,जाना ,
      और आँखे अंधी सी हो जाती है जाना !!

कभी भूले से नाम तेरा लेते जब , जाना ,
आँखों में अजीब प्यार छलकता है जाना ,
      और आँखों में मेघधनुष खिलाता है जाना !!
**ब्रिंदा **

કિનારે ઉભેલું એક નામ ,
ખળખળ વહેતી નદીમાં ,
પગલા પાડી ને ઉભેલું એક નામ .

અસ્પૃશ્ય છે તમામ સંબંધોથી ,
ખળખળ વહેતા જળમાં ,
મુળિયા ફેલાવી ઉન્નત ઉભેલું એક નામ .

કિનારે આખા આકાશ ને ખભે લઇ ,
ઉભેલું , એકલું અટુલું  નામ ,
તોયે નદી ને આપતું આકાશી છાંવ .

કિનારે ઉભેલું એક નાનકડું નામ ,
નદી ને શું ? ............. તેને તો વહેવું છે .
નામ ને શું ? .............તેને તો  તરવું / સહેવું  છે .

કિનારે  ઉભેલું નામ,
નદી ને જ પૂછે છે , નદી નું આજે  નામ.!!!
**બ્રિન્દા**

ख्वाहिशे हज़ारो नहीं,
एक ही ख्वाहिश की ,,,,,
हवा के हर झोंको में तेरी खुशबु आये !

ख्वाहोशों का क्या है ,
जब कही से भी गुजरू ,
उस हर जगह के कोने में ,बस तुं नझर आये  !

ख्वाहिशें वैसे कहा सबकी पूरी  होती है ,
मेरी ख्वाहिश करने से पहेले ,
तेरी आवाज़ मुझे आये !

कभी लगे के  मेरी हर साँस तेरी ही बदौलत है ,
पर जब में आखरी साँस लू ,
मेरी नज़र के सामने बस तुं  आये !

ख्वाहिश बस इतनी सी ,
आज में पढूं नज़्म किसीकी  लिखी ,
कल झमाना पढ़े मेरी नज़्म तेरे लिए लिखी !!
**ब्रिंदा**

निष्पलक आँखे ,
पर प्यार से बोझील
झूकती नहीं , टकटकी लगाए ,
पलको  के पोरों   से ,
प्यार पिरोती रहेती है!

सुनहरे पल सी ,
सुनहरी आँखे ,
देखी है कभी दौड़ती हुई आँखे ??
पीछे पीछे चलती हुई आँखे ??
फिर भी दिल में  फैलती हुई आँखे ??

अपनी पलकों में रुम्ज़ुम ,
यादो की पोटली  साथ लिए
फिरती और मचलती  आँखे ?
आँखों से ही आँखों में
याद पिरोती सुनहरी आँखे ?

निष्पलक आँखों की बोली ,
के  आगे,
शब्दों की बोली 
की किंमत कुछ नहीं,
मै हार गई निष्पलक देखके !!
**ब्रिंदा **

નાની હોડી  સા  ક્યારેક થોડા થોડા શબ્દો વહેતા મુકવા મઝા ના  લાગે છે ઓહહ......
પરંતુ  આ  તો જીંદગી   એક દરિયો ,
નાના નાના  ને ક્યારેક થોડા થોડા તોફાનો  કેવા  આકરા લાગે છે !!

ક્યારે લાગે કે સંકેલી લવ બધા શબ્દો એક કાગળ ની જેમ ,
બંધ પરબીડિયા માં ,
ક્યારે ક હ્રદય ખોલી ને વાંચવું "તને"   પ્રિય સખી સમ લાગશે !!

મારા માટે નાં એજ કક્કા નાં શબ્દો અન્ય ને પરાયા બને ,
કોરી પાટી સરીખા ,
ક્યારેક બાલમંદિર સા મન થી તેમાં  " તારું "નામ ઘુંટતા એ મારા લાગશે!!

શબ્દો નો ઘુઘવાટ વહે  મારી  કિતાબ માં , તો તને શું  એ ન ઉકલે ?
સોનેરી શ્યાહી સા ,
ક્યારે માત્ર આંખ બંધ કરી ને વાંચવા થી ઉકેલાતા જ લાગશે !
**બ્રિન્દા **

तापी ने मुज से पूछा ,,,,
" क्यों डोले है मन तेरा , मेरी तरह...
                जब बादल गरज के  बरसते है !
क्यों सौ किरणे चमके तेरी आँखों में , मेरी तरह ...
              जब सूरज तेरे माथे पे चमकता है !

क्यों इतनी मचलके लेती है सौ अंगडाईया , मेरी तरह ,
               जब कोई आवाज़ बिजली बनके दिल पे गिरती है !

क्यों निरंतर धारा में बहेती है , मेरी तरह ,
             जब बांवरा मन कही और दौड़ता है !

क्यों सब कुछ बहा के ले जाती हो , मेरी तरह ,
             जब मन किसी से पगला जाता है !

क्यों आसमान छुपा लेती हो सीने में,  मेरी तरह ,
           जब साँसे बैचैन किसी की होती है !

क्यों कोहरा छाए तुम पर तो, मेरी तरह ,
          जैसे खुद को छुपाती हो  दुनिया से !

क्यों मेरे बिना किसीका  सहारा है कोई ,
         ना तेरे बिना किसीका है कोई !!

फिर तू अपना नाम " तापी " क्यों नहीं
       रख  लेती ... ओ अलबेली ..हममम ??
**ब्रिंदा **
         

તાપી એ મને પૂછ્યું ::
" ખળ ખળ વહેવું એટલે શું ?

બંને કિનારા ને અડી ને છલ્લોછલ્લ વહેવું એટલે શું ?
શાંત ને મધ્ધમ  વહેણ થી કિનારા પર ચાસ પાડવા એટલે શું ?

ને છતાં આખા આકાશ નું પ્રતિબિંબ દિલ માં સતત જીલવું એટલે શું ?
ને આભનાં અસંખ્ય તૃપ્ત  અતૃપ્ત બિંદુ ઓ ને , ખુલ્લી છાતીએ જીલવા સધસ્નાતા થવું એટલે શું ?

ચો-દિશ ની અકળ-વિકલ હવાઓ માં પણ અવિચલિત રહેવું એટલે શું ?
જળ - ના - ઉદર માં અસંખ્ય હલચલ પછી યે મોતી ને જન્મ આપવો એટલે શું ?

બંધ નાં બંધનો ને પણ અવગણીને અંતે સાગર મિલન કરવું એટલે શું ?
વીસે- આંગળે થી  ઝરણ વહાવી ને, હૃદય નાં પ્રેમ ને સતત સીંચવો એટલે શું ?

સતત વહેતું રહી ને - વહેતું કરી ને , સ્ત્રી -ત્વ ને જાળવી રાખવું એટલે શું ?
તને એ ખબર છે કે " તાપી " થવું એટલે શું ?
**બ્રિન્દા **

મૃત્યુ એટલે સરળ થવું ......!

એક વાર " આંખ મીચી " ને તારા મય થવું ,
નાં કોઈ ચર્ચા ને કોઈ વિવાદ ..........,,
માત્ર એક જ મત પર સમર્પિત થવું .

કદાચ જ પાછા વળાય
એવા વળાંક ઉપર મંઝીલ નું થવું !
અહા! મૃત્યુ એટલે સંપૂર્ણ થવું .

જો કદી પાછા મળે ઉપર એજ ચહેરાઓ કવચિત ,
તોયે એટલા જ પરિચિત રહેવું !!
એટલે જ મૃત્યુ એટલે સરળ થવું .

તારા ને મારા નો ભેદ ક્યાં છે મૃત્યુ માં ?
મર્યા પછી બધા ને "અમર " થવું ,
કઈ કર્યા વગર બસ, અમર થવું એટલે મૃત્યુ થવું .

મૃત્યુ પછી " બહુ જ સારું કરી ને ગયા "
એમ કહેવાય એવું અટપટું જીવવું !
તો યે મૃત્યુ એટલે આખરે "એક " થવું .

**બ્રિન્દા **

आवाज़ है की कितनी बोलती है,,, ,वो भी  कई सुरों में !

गुलजारजी ने अस्कर कहा है की .....
"बोलिए सुरीली बोलियाँ.... बोलिए ....""
पर आवाज़ है की अनेक सुरों में ही बोलती है बोलियाँ !!

तुम्हे मै क्या कहु !!
तुम याद आते हो तो सुस्त चुप सी साँस जैसे
बोलती है बोलियाँ !

तुम्हे क्या , याद आना पर तुम्हारा न आना !
आने पे तुम्हारे , ये आवाज़ में आ जाती है ,
जैसे जान , मेरे जाना !

कैसे लहेराती सुरों में सुरीली बजती है मेरी बोलियाँ ,
उफ़ ..... ये आवाज़ है की कितने ताल में डोलती है !!
क्या कहे ये बोलियाँ !

आंखोमें  आंसु न भी हो तो आवाज़ आंसु में डुबोती है  बोलियाँ ,
दर्द के परिंदों को अपनी कोख में छुपाके गुटर -गुं ...
सी बोलती है ये बोलियाँ !!

पर तुम्हे क्या !!??
तुम्हारे कई कहेकाहे में अक्सर डूब जाती है
मेरी नर्म बोलियाँ !!

आवाज़ है की .........................!!
**ब्रिंदा **